Insan
sagligi da küresel isinmadan kötü yönde etkilenecek.
Iklim degisikligi tropik havayi kuzey enlemlere tasidikça,
Bati Nil Virüsü gibi hastaliklar da kendini gösterecek. Ekosistemlerin
yokolmasi kulanilan sudan kaynaklanan hastaliklarin patlamasina sebep olacak.
Hava kirliligi toplum sagligini günümüzde tehdit eden en önemli
sorunlardan biridir. Iklim degisimi hava kirliligini
daha büyük boyurlara tasiyacak ve astim, kalp hastaligi gibi saglik
problemlerinin artisina yol açacak.
En yikici sonuçlar ise su kaynaklarinin azalmasi ve artan sicakliklarla
bas etmek için gerekli altyapiya sahip olmayan yoksul ülkelerde
görülecek. Dünyada
yasayan bu en az "ayricalikli" kesimler için bu felaketin
boyutlari inanilmaz derecede kötü olacak.
ÖLÜMCÜL
SICAKLIK
Iklim
degisimi kuzey enlemlerdeki ülkelerde havanin asiri miktarda artmasina
sebep olacak. Tropik sicakliklarla tropik hastaliklar
ortaya çikacak ve sicak hava kaynakli hastaliklarda büyük
artislar görülecek.
Isi özellikle yaslilar, gençler ve hastaligi olanlarin saglik
problemlerini artirabilir. Örnegin Montreal'de su anda sicaklikla
baglantili olarak yilda 70 ölüm görülürken, Toronto'da
bu oran 20 kisi. Dünya Saglik Örgütüne göre, 2020'de
bu rakamlar iklim degisimine bagli olarak 460 ve 290'a tirmanacak.
DAHA
SICAK VE DAHA HASTA BIR DÜNYA
Yükselen
sicakliklar hastalik tasiyan sivrisinekler, kemirgenler ve yarasalar gibi
hastalik tasiyan organizmalarin çogalmasina sebep olacak.
1998'de, kuzeybati Amerika'da saganak yagislarin takip ettigi büyük
bir kuraklik dönemi, "hantavirus" mikrobunu tasiyan farelerin
sayisinda büyük bir artisa sebep oldu.
Bati Nil Virüsü ABD'ye girdi ve kita isindikça kuzeye dogru
ilerlemekte.
Hastaliklara yol açan tropik bitkiler de kuzeye dogru yayilmaya basladilar.
2002 yilinda tropik bir mantar türü Vancouver adasini istila etti
ve 52 kisinin hastalanmasina bir kisinin de ölümüne sebep oldu.
Küresel isinma ayni zamanda solunum yollari
hastaliklarinin da artmasina sebep olacak çünkü otlar ve
alerjik polenler sicak bir ortamda daha kolay gelisiyorlar. 2002
yilinda yapilan bir çalisma, polen alerjisine yol açan bir bitkinin
(ragweed) 2050'de beklenen hava kosullarinda %61 daha hizli gelisecegini ortaya
çikardi.
HAVA
KIRLILIGI
Kanada
hükümetine göre, hava kirliligi her sene Kanada'da 16.000 kisinin
erken ölümüne sebep oluyor.Son çalismalar sunu gösteriyor
ki travmatik olaylara bagli olmayan ölümlerin %8'i hava kirliligine
bagli sebeplerden dolayi meydana geliyor.
Fosil yakitlarin kullanimi hem hava kirliligin hem
de iklim degisiminin ana sebebi ve bilim adamlari, fosil yakit kullaniminin
azaltilmamasi durumunda,hava kirliliginin iklim degisimi yüzünden
sagligimizi daha da fazla tehdit edecegi görüsündeler.
Yukaridaki resimde 4 Ocak 2004'te Çin'in üzerini kaplayan hava
kirliligi bulutu görülmektedir. Bulut Çin'in üzerinde
1 aydan uzun bir süre kalmistir.Bulut daha sonra Çin'le Kore arasindaki
denize dogru yönelmistir. Bu gerçek renklere sahip uydu fotografi,
Nasa'nin Terra uydusu tarafindan görüntülenmistir.
ZEMIN
SEVIYESI OZON'U
Zemin
seviyesi ozonu strastosferik ozon'un zararli bir akrabasidir. Strastosferik
ozon (ozon tabakasi) bitkileri ve hayvanlari ultraviyole radyasyondan korurken,
zemin seviyesi ozon'u hava kirliliginin ana maddesidir.
Yüksek dereceler zemin seviyesi ozon'unun artmasina sebep olacak ve böylece
iklim degisimi kentlerdeki hava kirliligini siddetlendirecek.
Ozon
düsük seviyede toksik ve yüksek konsantrasyonlarda da öldürücüdür.
Cigerlerdeki hücre zarini çatlatir, ve hücresel sivilar olusnaya
baslar, solunum hizlanir, nefesler kisalir ve aci verici olur.Yaslilar ve
çocuklar özellikle bu tehlikeye açiktirlar ve ozon cigerleri
serlestirip yaralar.Ozon ayni zamanda solunum yollarini alerjenlere ve tahris
edici maddelere karsi daha duyarli hale getirir. Yükselen ozon seviyesi
daha fazla astim, solunum yollari hastaliklari ve akut solunum bozukluklari
anlamina gelir.
Yandaki
fotograflarda saglikli bir ciger solunum yolu ile hasar görmüs ciger
solunum yolu görülmektedir. Ozon cigerlerin astarini iltihaplandirabilir,
ve araliklarla tekrarlanan bu iltihaplanma cigerlerde kalici degisikliklere
sebep olabilir.
Fosil
yakit kullaniminin sonucu olan hava kirliligi sagligimiza zarar veren daha
pek çok bilesen üretir: karbon monoksit, nitrojen oksit,sülfür
dioksit, uçucu organik bilesenler ve havada uçusan küçük
partiküller. Bunlar cigerlerin islevini zayiflatir,
nefes almayi güçlestirir, hiriltili solunuma, astim krizlerine
ve erken ölümlere sebep olur.
Hava kirliligi artan astim hastaliginin ardinda yatan ana sebeptir. Yakin
zamanda yayinlanan güney Kaliforniya'nin 10 yillik incelemesinde hava
kirliliginin yogun oldugu bölgelerde yasayan çocuklarin temiz
havada yasayanlara oranla astima yakalanma olasiliklarinin 4 kat daha fazla
oldugunu gösterdi.
ABD'de
astim hastaligi ile ilgili yapilan arastirmalarin gösterdigine göre:
Amerika'da yaklasik 12,4 milyon insan astim hastaligina
yakalanmistir. Bunlarin 4,2 milyonunu çocuklar olusturmaktadir.
Astim Amerika'da çocuklarin yakalandiklari, okula devami önleyen
kronik hastaliklarin basinda gelmektedir.
Her yil yaklasik 4,000 kisi astimin yol actigi komplikasyonlar
sonucunda hayatini kaybetmektedir, bu sayinin %80'inden fazlasini çocuklar
olusturmaktadir.Astim'la baglantili olarak yapilan saglik harcamalarinin
yilda 6,9 milyar dolar oldugu tahmin edilmektedir. Indirekt olan harcamalra
da eklendiginde bu rakam 9,5 milyar dolara çikmaktadir.Astima bagli
ölümler, astim hastaligina yakalanan Amerikali sayisi ve astima
bagli olarak yapilan saglik harcamalri her sene artmaktadir. 1980'den
1994'e kadar olan 14 yillik süre içinde yenidogan ile 5 yas arasi
çocuklarlarda astima yakalanma orani %160 artmistir.
1992-1993 arasindaki dönemde,13 yas ve altindaki 27,1 milyon çocuk
ile astim hastasi 1,9 milyon çocugun Ulusal Ozon Standardina uymayan
bölgelerde yasadiklari tespit edilmistir. Afrika kökenli, Ispanyol
kökenli ve Asya kökenli Amerikali çocuklarin orantisiz bir
sekilde yüksek ozon seviyesine sahip bölgelerde yasadiklari görülmüstür.Afrikali
Amerikali çocuklarin % 61,3'ü, Ispanyol kökenli çocuklarin
% 69,2'si ve Asya kökenli Amerikali çocuklarin % 67,7'sinin 1991-1993
yillari arasinda ozon miktarinin ulusal ozon standartlarini astigi bölegelerde
yasadiklari tespit edilirken, bu oran beyaz çocuklarda sadece % 50,8
'dir.
Kömür, petrol ve dogal gaz kullanimimizi azaltarak, binlerce hayati kurtarabilir, iklim degisikligi ve hava kirliligi yüzünden insan sagligini tehdit eden etkilerin azalmasina katkida bulunabiliriz.
